De nieren zijn twee boonvormige organen die zich achter in de buikholte bevinden, aan weerszijden van de wervelkolom. De nieren filteren afvalstoffen uit het bloed en produceren urine. De urine wordt via de urineleiders (ureters) afgevoerd naar de blaas.
Er bestaan verschillende soorten tumoren van de nier en urineleider. De meest voorkomende vorm is niercelkanker (renaal celcarcinoom, RCC), die ontstaat uit het nierweefsel zelf. Daarnaast kunnen tumoren ontstaan uit het slijmvlies van het nierbekken (pyelum) of de urineleider. Dit wordt urotheelcarcinoom van de bovenste urinewegen genoemd (upper tract urotheelcelcarcinoom, UTUC).
De behandeling hangt af van het type tumor, de grootte, de plaats van de tumor en eventuele uitbreiding buiten de nier of urineleider.
Tumoren van de nier en urineleider veroorzaken vaak lange tijd geen klachten en worden regelmatig toevallig ontdekt tijdens beeldvormend onderzoek.
Mogelijke klachten zijn:
Bij urotheelcarcinomen van de urineleider of het nierbekken is zichtbaar bloedverlies in de urine vaak het eerste symptoom.
Echografie
Een echografie van de nieren kan afwijkingen van de nier zichtbaar maken en is vaak het eerste onderzoek.
CT-urografie
Een CT-scan met contrastmiddel van de nieren, urineleiders en blaas is het belangrijkste onderzoek voor de beoordeling van tumoren van de bovenste urinewegen. Hiermee kunnen afwijkingen in de nier, het nierbekken en de urineleider worden opgespoord.
MRI
Soms wordt aanvullend een MRI verricht wanneer aanvullende informatie nodig is of wanneer contrastmiddel voor CT niet mogelijk is.
Urineonderzoek
De urine kan onderzocht worden op de aanwezigheid van afwijkende cellen (urinecytologie). Dit kan aanwijzingen geven voor een urotheelcarcinoom.
Ureterorenoscopie (URS)
Bij verdenking op een tumor van het nierbekken of de urineleider wordt vaak een ureterorenoscopie uitgevoerd. Hierbij wordt met een dun kijkinstrument via de plasbuis, blaas en urineleider naar de afwijking gekeken. Tijdens dit onderzoek kunnen weefselbiopten worden afgenomen voor microscopisch onderzoek.
De behandelopties hangen sterk af van het type tumor. Bij een tumor die niet is uitgezaaid (gelokaliseerde ziekte), verschilt de aanpak tussen RCC en UTUC.
Renaal celcarcinoom (RCC)
Urotheelcarcinoom van de bovenste urinewegen (UTUC)
Renaal celcarcinoom (RCC)
Actieve opvolging (active surveillance)
Kleine niertumoren groeien vaak langzaam en hebben een verwaarloosbare kans op het ontstaan van uitzaaiingen. Bij geselecteerde patiënten kan gekozen worden voor actieve opvolging.
Met behulp van CT-scans, MRI-scans of echografie wordt de afwijking regelmatig gecontroleerd. Wanneer groei of veranderingen optreden, kan alsnog een behandeling worden gestart.
Robot-geassisteerde partiële nefrectomie
Bij een partiële nefrectomie wordt uitsluitend het deel van de nier verwijderd waarin de tumor zich bevindt. De rest van de nier blijft behouden. Deze behandeling heeft de voorkeur wanneer dit technisch mogelijk en oncologisch verantwoord is. Hierdoor blijft de nierfunctie zo goed mogelijk behouden. De operatie wordt uitgevoerd met behulp van robot-geassisteerde chirurgie.
Robot-geassisteerde radicale nefrectomie
Wanneer een niersparende operatie niet mogelijk is, kan het nodig zijn de gehele nier te verwijderen. Deze ingreep wordt uitgevoerd met een robot-geassisteerde kijkoperatie. De meeste patiënten kunnen met één gezonde nier een normaal leven leiden.
Urotheelcarcinoom (UTUC)
Endoscopische behandeling van UTUC
Bij geselecteerde patiënten met een laag-risico urotheelcarcinoom van het nierbekken of de urineleider kan een orgaansparende behandeling worden uitgevoerd.
Met behulp van een ureterorenoscopie wordt de tumor via de natuurlijke urinewegen bereikt. Vervolgens kan de tumor worden verwijderd of behandeld met een laser.
Het voordeel van deze behandeling is dat de nier behouden blijft.
Na een endoscopische behandeling zijn regelmatige controles noodzakelijk omdat deze tumoren kunnen terugkeren.
De controles bestaan meestal uit:
Robot-geassisteerde nefro-ureterectomie
Bij hoog-risico urotheelcarcinoom van het nierbekken of de urineleider is de standaardbehandeling een nefro-ureterectomie.
Hierbij worden verwijderd:
Deze operatie wordt uitgevoerd met behulp van robot-geassisteerde chirurgie. Soms worden tevens lymfeklieren verwijderd voor aanvullend onderzoek.
De operatie vindt plaats in het Bravis ziekenhuis in Bergen op Zoom.
Uw uroloog bespreekt vooraf uitgebreid de procedure, de opname en de mogelijke risico's en bijwerkingen.
Chemotherapie na de operatie
Bij patiënten met een hoog-risico urotheelcarcinoom kan aanvullende chemotherapie worden geadviseerd na een robot-geassisteerde nefro-ureterectomie.
Het doel hiervan is de kans op terugkeer van de ziekte te verkleinen. De medisch oncoloog bespreekt met u de voor- en nadelen en of u hiervoor in aanmerking komt.
Na behandeling van een tumor van de nier of urineleider blijft langdurige controle noodzakelijk.
Bij niercelkanker bestaat de controle voornamelijk uit beeldvormend onderzoek van de buik en longen.
Bij urotheelcarcinoom van de bovenste urinewegen worden daarnaast ook regelmatige blaascontroles (cystoscopieën) uitgevoerd, omdat er dan ook een verhoogde kans is op het ontwikkelen van blaaskanker.
Uw uroloog bespreekt het controleschema dat het beste past bij uw situatie.
